تسمه ها یکی از قطعات پرکاربرد و از بخشهای اصلی ماشین آلات، دستگاه های صنعتی و کارخانهها هستند. این محصول کاربردی به دلیل قابلیت انعطاف و شکلپذیری بالا در ابعاد و اندازه های مختلف طراحی و تولید شده است. بدین منظور با توجه به محل قرارگیری، نحوه و میزان مصرف انواع تسمه ها را با جنس های مختلفی تولید میکنند.
ازآنجاییکه میزان تنش، سرعت دستگاهها و همچنین حرارت حاکم در محیط بسیار حائز اهمیت است؛ میبایست آلیاژ تسمه ها بهگونهای باشد تا بتواند در این شرایط استقامت لازم و کیفیت مناسبی داشته باشد. طراحی و ساخت انواع تسمه صنعتی نیز از این قانون تبعیت می کنند. به طوری که قبل از تولید، تمامی محاسبات و بررسی لازم را انجام می دهند و پس از آن با آزمایش تسمه های تولید شده از نحوه عملکرد و کیفیت آنها مطمئن می شوند. از بین انواع تسمه ها که بیشترین میزان کاربرد را دارند، میتوان به تسمه نقاله، تسمه انتقال قدرت، تسمه وی بلت، تسمه تایم و تسمه دنده اشاره کرد.
اهمیت استفاده از تسمه های صنعتی
باتوجهبه تعدد کارگاهها و کارخانهها صنعتی و تولیدی و همچنین طراحی و ساخت ماشین آلات و دستگاه های بهروز با قدرتهای مختلف بیش از پیش نیاز به تسمههای صنعتی احساس میشود. بهطوریکه برحسب مشخصات تسمه ها، محل قرارگیری و میزان کاربرد در اندازههای مختلف و با قطر مشخص ساخته میشوند.
همواره قطر تسمههای تولیدی از اهمیت بالایی برخوردار است؛ چراکه اگر تسمه قطر استاندارد و مناسبی نداشته باشد، در هنگام چرخش ممکن است در مسیر خارج شده و موجب غیرفعال شدن و خرابی دستگاهها شود. علاوه بر مواردی که در بالا به آنها اشاره شد، در صنایع لیفتینگ نیز از اسلینگ های برزنتی به منظور حمل بار و قطعات استفاده میشود. این نوارهای برزنتی از جنس پارچه پلاستیکی بوده و یکی از انواع تسمه های صنعتی هستند. بهطورکلی ساز و کار تسمههای صنعتی بهگونهای است که پاره شدن یا از بین رفتن لایههای آنها، در مصارف ماشینی نظیر سیستمهای انتقال قدرت سبب از کار افتادن سیستم میشود.
به عبارتی میتوان گفت تسمههای صنعتی یکی از ابزارهای مهم در سامانههای انتقال قدرت یا تنظیم حرکت اجزای ماشینهای الکتریکی (تسمه تایمینگ) هستند. علاوه بر این اکثر کارخانهها و کارگاههای صنعتی برای انتقال اجسام و قطعات از تسمههای صنعتی (تسمه نوار نقاله) استفاده میکنند. البته به خاطر داشته باشید که جنس تسمه نوار نقالههای تولید شده از پلاستیک نیست؛ بلکه از الیاف پلاستیکی بهصورت برزنت و در هم تنیده شده است.
عوامل مؤثر بر طول عمر و دوام تسمه
تعداد تسمههای مصرفی در طول یک سیستم؛ هر چه تعداد تسمه استفاده شده در یک مجموعه کمتر باشد، به طبع طول عمر تسمهها کمتر است. دلیل این امر را میتوان کارکرد زیاد و سایش ایجاد شده بین تسمه و پولی دانست. درحالیکه اگر تسمهها بیشتر باشد، در صورت خرابی یا پاره شدن یکی از تسمهها، سیستم از کار نمیافتد. علاوه بر این ازدیاد تسمهها سبب افزایش کارایی و طول عمر سیستم میشود.
میزان کشش و تنش ایجاد شده در سیستم؛ باتوجهبه ابعاد، اندازه و جنس انواع تسمه ها، هر یک از آنها برای میزان کشش و اصطکاک مشخصی طراحی و تولید شدهاند. ازاینرو میبایست با انتخاب تسمه مناسب میزان خرابی تسمهها را به حداقل رسانید. به طور مثال از تسمههای ضعیف و دارای آلیاژ معمولی نمیتوان در صنایعی نظیر فولاد و ذوبآهن استفاده کرد. باتوجهبه حرارت بیش از حد در این مجموعهها، تسمه در کمترین زمان ممکن خراب شده و موجب مختل شدن عملکرد سیستم میشود.
انتخاب دقیق پولی؛ محل اصلی قرارگیری و چرخش تسمهها، درون پولی است. به دلیل اینکه پولی سبب چرخش آسانتر و همچنین قرارگیری منظم تسمه در سیستم میشود؛ باید باتوجهبه ضخامت و ارتفاع تسمه از پولیهای مناسب در طول مسیر حرکت آن استفاده کرد.
اتصالات مرتبط در طول سیستم؛ همواره باید در طول مسیر اتصالات مرتبط به سیستم و تسمهها مورد بازدید، بررسی و روغن کاری قرار گیرد. تا به راحتی به چرخش درآمده و کمترین میزان فشار به تسمهها وارد شود. البته بهخاطر داشته باشید در هنگام تمیزکاری و روغنکاری، محلول روانسازی (روغن، واسکازین و …) روی تسمهها نریزد. با این کار از خرابی تسمه و در پی آن از کار افتادن مجموعه جلوگیری خواهید کرد.
نحوه ذخیره کردن، بسته بندی و حتی حمل و نقل؛ در هنگام بسته بندی، حمل و نقل و انتقال تسمهها باید دقت لازم صورت گیرد. تسمه ها در برابر حرارت و تابش مستقیم نور خورشید، روغن و محلول های شیمیایی مقاومت و کارایی خود را از دست می دهند. به همین دلیل در هنگام جابجایی و بسته بندی تسمه ها مراقب باشید که در معرض نور خورشید و محلول های شیمیایی قرار نگیرد. بعضاً پیش آمده که در هنگام ذخیره سازی تسمه ها به دلیل عدم رعایت اصول لازم، تسمه دچار تغییر حالت شده و انعطاف پذیری سابق را نداشته باشد.
انواع تسمه ها
تسمه تخت: این تسمه برای فواصل طولانی مورد استفاده قرار می گیرد.
تسمه گرد: از این مدل برای انتقال نیرو در سیستم های کوچک با قدرت کم استفاده می شود.
تسمه V شکل یا ذوزنقهای: تسمه های ذوزنقه ای برای انتقال نیرو در مسیرهای بزرگ استفاده میشود و در انواع مختلف طراحی و تولید شده است.
تسمه چند شیار: با قرارگیری چند تسمه v شکل، تسمه چند شیار تویلد می شود. از تسمههای چند شیار برای انتقال قدرت در مجموعه های بسیار بزرگ استفاده میشود.
تسمه آجدار: باتوجه به انواع تسمه ها، در ساخت این تسمه از مدل تخت و v شکل بهره گرفته شده است. از این تسمه در ساخت دستگاههای خانگی مثل ماشین لباسشویی، میکسر و … استفاده میشود.
تسمه تایمینگ یا دندانه دار: این تسمه به صورت دندانه دار بوده بیشتر در موتور ماشین به منظور زمان بندی سوپاپ ها و نحوه سوخت و ساز موتور استفاده می شود. به عبارتی وسیله ارتباطی بین میل لنگ و میل بادامک، تسمه تایمینگ است.
مزایای تسمه صنعتی
- عدم وابستگی محوری به شافت های هم تراز
- تسمههای صنعتی از ماشینآلات در برابر رطوبت و اضافه بار محافظت می کند.
- عایق مناسب برای هر گونه صدا و لرزش
- از بین بردن ارتعاشات بارهای ضربه ای
- دارای سرعت های قابل تنظیم و متغیر است.
- قابلیت انتخاب سرعت برای انجام کارهای گوناگون
- عدم نیاز به روغن کاری
- کارایی و راندمان بالا
- مقاومت بسیار بالا در برابر همتراز نبودن
- در صورت زیاد بودن فاصله شافت ها بسیار ارزان و اقتصادی به شمار میرود